Banner Viadrina

Sprawozdanie z konferencji naukowej „Osłabienie państwa narodowego? Transnarodowe przestrzenie w Europie", 28-31 maja 2014 roku

Katarzyna Goebel, doktorantka Centrum Interdyscyplinarnych Studiów o Polsce Uniwersytetu Europejskiego Viadrina

Konferencja „Osłabienie państwa narodowego? Transnarodowe przestrzenie w Europie" odbyła się w dniach 28-31 maja 2014 roku w Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Williego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego (CSNE). Wydarzenie zorganizowały dr Elżbieta Opiłowska i dr Monika Sus we współpracy z Centrum Interdyscyplinarnych Studiów o Polsce Uniwersytetu Europejskiego Viadrina we Frankfurcie n. Odrą (ZIP), przy wsparciu Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki we Frankfurcie n. Odrą i Fundacji im. Hannsa Seidela.

Celem konferencji była analiza i dyskusja teoretycznych koncepcji transnarodowości z uwzględnieniem studiów przypadku z Polski i Niemiec. Debata skupiała się na zagadnieniu zmiany roli państwa narodowego w Europie wobec zachodzących procesów europeizacji i globalizacji oraz analizie transnarodowych przestrzeni w wymiarze politycznym, gospodarczym, prawnym i społeczno-kulturowym. W konferencji wzięli udział przedstawiciele ośrodków akademickich z Polski (Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Warszawski), Niemiec (Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie n. Odrą, Wolny Uniwersytet Berlina) oraz Wielkiej Brytanii (Uniwersytet Birmingham, Uniwersytet Portsmouth).

Uroczystego otwarcia konferencji dokonał prof. Adam Jezierski Prorektor Uniwersytetu Wrocławskiego ds. badań naukowych i współpracy zagranicznej wraz z prof. Krzysztofem Ruchniewiczem (dyrektorem CSNE), prof. Dagmarą Jajesniak-Quast (dyrektorem ZIP) oraz dr Michaelem Czepalla (w zastępstwie prof. Hansa-Petera Niedermeiera, dyrektora Instytutu Wspierania Wybitnie Uzdolnionych Fundacji Hannsa Seidela). Podczas inauguracji podpisana została umowa o ścisłej współpracy między Centrum im. Williego Brandta a Centrum Interdyscyplinarnych Studiów o Polsce.

Otwarcia merytorycznej części obrad dokonał prof. Zdzisław Mach, światowej sławy socjolog i antropolog, założyciel i dyrektor Centrum Studiów Europejskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, z doświadczeniem naukowym na licznych uniwersytetach i instytutach badawczych, miedzy innymi w University of Chicago, Oxford University, Cambridge University, Institute for Advanced Studies in the Humanities w Edynburgu, Universite Paul Valery w Montpellier. W swoim wykładzie O tożsamości w socjologii prof. Mach omawiał problemy i dylematy związane z socjologicznym badaniem tożsamości. Profesor przedstawił tożsamość rozumianą jako proces na płaszczyznach indywidualnej oraz zbiorowej, w kontekście relacji do społecznych partnerów. Rozważania teoretyczne odniósł do współczesnych procesów i dylematów w społeczeństwie europejskim.
Panele dyskusyjne składały się na pięć sekcji i trwały dwa dni. W pierwszym dniu odbyła się debata zatytułowana: Ekonomiczne współzależności- rynek pracy, kryzys euro i solidarność prowadzona przez prof. Dagmarę Jajesniak-Quast. Po wystąpieniach referentów następowała cześć dyskusyjna, w której prezentacje były komentowane przez wybranego eksperta i pozostałych uczestników konferencji. Referaty w pierwszym panelu komentował prof. Ireneusz Paweł Karolewski z CSNE.

Tę część konferencji otworzył Falk Flade z ZIP z referatem na temat Energia atomowa w Polsce na tle stosunków polsko-rosyjskich (1955-2014), w którym przedstawił rozwój energii atomowej w Polsce, pozostawiając słuchaczy z otwartym pytaniem o jej przyszłość. Następnie zaprezentowała się Katarzyna Goebel z ZIP. W swoim wystąpieniu „Energiewende” na szczeblu lokalnym- Consumer Stock Ownership Plan jako uzupełnienie dla koncepcji spółdzielni energetycznych? omówiła spółdzielnie energetyczne w Niemczech jako najpopularniejszy model partycypacji finansowej konsumentów w sektorze energetycznym, a także przedstawiła alternatywne rozwiązanie. Hanna Malik z ZIP wygłosiła referat na temat Sankcjonowanie osób prawnych w Polsce i Niemczech w świetle dyrektyw międzynarodowych, będący próbą porównania regulacji prawnych dotyczących odpowiedzialności podmiotów zbiorowych w Polsce i w Niemczech z wytycznymi prawa europejskiego na przykładzie Drugiego Protokołu do Konwencji w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich.  W prezentacji dodatkowo przedstawiła sytuacje w innych krajach Unii ze szczególnym uwzględnieniem trudności implementacyjnych. W referacie pt.: Dostęp do państwowych danych geodezyjnych w Polsce w ujęciu porównawczym. Na pograniczu prawa prywatnego i publicznego Mateusz Badowski z ZIP przybliżył uczestnikom konferencji pojęcie danych geodezyjnych i ich istotę dla ustawodawstwa państwowego.  Satenik Melkonyan z ZIP zanalizowała atrakcyjność niemieckich grup kapitałowych dla zagranicznych inwestorów w świetle zmian w prawie w prezentacji Transgraniczna grupa kapitałowa jako instrument inwestycji przychodzących (inbound investments) średnich przedsiębiorstw.

Drugie podium dyskusyjne Transnarodowe przestrzenie społeczne- migracja, integracja i rozwój tożsamości moderowała dr Elżbieta Opiłowska, referaty komentował prof. Jochen Roose (oboje z CSNE). Panel rozpoczął Kamil Bembnista z Wolnego Uniwersytetu Berlina, który zaprezentował swoje badania dotyczące miast granicznych Görlitz i Zgorzelec. Celem rozważań, które zostały zobrazowane przykładami z życia codziennego mieszkańców obu miast, była odpowiedź na pytanie czy zasługują one na miano „miasta europejskiego” (tytuł referatu: Transnarodowe miasto europejskie? Badanie jakościowe mieszkańców podwójnego miasta Görlitz/ Zgorzelec). Sylvia Bulgarinov z Uniwersytetu Portsmouth w referacie Czy związki transnarodowe mają znaczenie? Podręczniki historii w postkomunistycznej Polsce dokonała analizy porównawczej opisu mordu Żydów w Jedwabnem zawartych w podręcznikach do nauki historii w gimnazjach. Z kolei Charlotte Galpin z Uniwersytetu Birmingham w prezentacji zatytułowanej Centrum i peryferia, Północna i Południowa Europa? Dyskursywna konstrukcja europejskiej tożsamości w Polsce podczas kryzysu euro zarysowała ramy teoretyczne kryzysu oraz tożsamości. Podejście teoretyczne pozwoliło jej na postawienie tezy o kryzysie widzianym przez pryzmat istniejących dyskursów o Europie w Polsce, tworzących nowy podział na północ i południe, wzmacniających  dynamikę polskiego „powrotu do Europy” w kwestii tożsamości. Na pytanie dlaczego w Polsce jako kraju z mocno zakorzenionymi tradycjami katolickimi nie wyłonił się ruch feministyczny dążący do równości płci w kościele próbowała odpowiedzieć  Joanna Staśkiewicz z ZIP w referacie Katolicki ruch kobiet w Polsce- (nie)możliwość? Od „milczącej obecności” do milczącej nieobecności polskich katoliczek. Anna Steinkamp z ZIP omówiła podstawy teoretyczne badań skupiających się na zasobach jako przedmiocie analizy czynników decydujących o sukcesie internacjonalizacji w referacie pt.: Internacjonalizacja przedsiębiorstw  w obszarze granicznym: jakościowa analiza zasobów w Brandenburgii i Województwie Lubuskim.

Tematem kolejnego podium dyskusyjnego, prowadzonego przez prof. Izabelę Surynt z Uniwersytetu Wrocławskiego, były Transnarodowe przestrzenie komunikacyjne. Jako pierwsza w tej części konferencji zaprezentowała temat Fotografia wojenna- pytanie o neutralność zdjęć Izabela Głowacka z ZIP, analizując na przykładach zdjęć z wybranych czasopism postrzeganie wojny w różnych kulturach. Anna Jagielska z ZIP w referacie zatytułowanym Jak się miewa teologia feministyczna? Krytyczne podsumowanie jej dotychczasowego rozwoju w Niemczech i w Polsce przedstawiła podstawowe założenia teologii feministycznej, jak również zanalizowała rozwój tej dyscypliny w obu krajach. O początkach historycznej socjologii u Stefana Czarnowskiego to temat referatu Maxa Spohna z ZIP. Przybliżył on uczestnikom konferencji postać Stefana Czarnowskiego, kładąc szczególny nacisk na czynniki i wydarzenia z życia, które wpłynęły na pracę tego wybitnego socjologa. 

Zakończenie drugiego dnia konferencji uświetniła swoim wystąpieniem prof. Surynt, przedstawiając projekt Leksykon interakcje. Komunikowanie międzykulturowe na przykładzie relacji polsko-niemieckich. Celem projektu jest zmiana postrzegania Polaków przez Niemców i vice versa poprzez publikację leksykonu, na który składają się artykuły naukowe poruszające najważniejsze i najbardziej kontrowersyjne kwestie, uporządkowane według słów kluczowych. W przyszłości ma powstać strona internetowa zawierająca wszystkie artykuły, która będzie pełniła funkcje platformy do komunikacji.

Ostatni dzień konferencji rozpoczął się od panelu Transnarodowość i państwo narodowe. Supranarodowi, narodowi i regionalni aktorzy na scenie politycznej Europy, który moderowała dr Monika Sus. W pierwszej prezentacji tego dnia Andrzej Ceglarz z Uniwersytet Wrocławskiego omówił temat Zielony Trójkąt Weimarski jako forum dla kooperacji w zakresie klimatu i polityki energetycznej. Poza omówieniem politycznego przedsięwzięcia, referent przedstawił jego potencjalne ożywienie i przekształcenie jako szanse na osiągniecie ważnych celi polityki energetycznej. Jonas Grygier z ZIP zaprezentował referat Sprawowanie władzy w warunkach lokalnych- Administracja terenowa, jej zasoby, sieci i profesjonalna tożsamość. Na przykładzie budownictwa mieszkaniowego oraz planu rozwoju regionalnego omówił on system sprawowania władzy  w ustroju socjalistycznym. Przedstawicielka Uniwersytetu Warszawskiego, Karolina Libront, dokonała przeglądu mechanizmów rządzących polityką zbrojeniową państwa na przykładzie Niemiec (Wzajemne oddziaływanie państwa i przemysłu zbrojnego. Kto kształtuje niemiecka politykę eksportu broni?). Piotr Solga z Uniwersytetu Wrocławskiego zanalizował pozycje najważniejszych aktorów niemieckiego sektora energetycznego zaangażowanych w transformację energetyczna oraz zachodzące pomiędzy nimi relacje (Społeczni i polityczni aktorzy na scenie niemieckiej transformacji energetycznej. Nieuniknione zderzenie grup interesów?). Na zakończenie tej części konferencji z referatem Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej jako warunek mobilności społeczeństw wystąpiła Anna Dzierżanowska z ZIP. Skupiła się w nim na problemie braku jednolitego ustawodawstwa na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej w zakresie swobody prowadzenia działalności gospodarczej na przykładzie Polski i Niemiec. Referaty w panelu opatrzył komentarzem dr Tim Buchen z Uniwersytetu Viadrina.

Sesję popołudniową Prawo Unii Europejskiej a prawo narodowe-  harmonizacja przepisów prawnych, poprowadził i skomentował prof. Robert Grzeszczak z Uniwersytetu Warszawskiego. W pierwszym referacie Odpowiedzialność planistyczna i podział ryzyka w umowach budowlanych, Artur Barczewski z ZIP przybliżył uczestnikom konferencji problematykę zawierania umów budowlanych oraz niedostateczność regulacji prawnych w tym zakresie w Polsce. Magdalena Gnadzik z UW w prezentacji Kontrola i uchylenie  prawomocnych aktów prawnych i wyroków ze względu na ich niezgodność z prawem unijnym przedstawiła to kompleksowe i wielopłaszczyznowe zagadnienie w kontekście efektywności prawa unijnego oraz ochrony prawnej jednostki. Referat Koniec równości języków urzędowych w UE w świetle procesów europeizacji i globalizacji wygłoszony przez Ewelinę Kwietniak z UW traktował o aspektach wielojęzyczności UE, których równość mocy wiążącej jest jedną z podstawowych zasad UE, pociągająca za sobą zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki. Karolina Wróblewska z ZIP w prezentacji Zasada Pater est wciąż aktualna? Analiza prawna problematyki w odniesieniu do pozycji biologicznego ojca nakreśliła problem stwierdzania pokrewieństwa według polskiego prawa oraz potrzebę reform w tej dziedzinie. Ostatni referat konferencji wygłosiła Patrycja Hirsch z ZIP, który był wprowadzeniem do tematyki obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami i prawnoporównawczego punktu widzenia- w prawie polskim i niemieckim (Obowiązek alimentacyjny w prawie polskim i niemieckim-wprowadzenie).

Każde z podium wywołało ożywioną dyskusję, w której referenci mieli możliwość odpowiedzieć na pytania słuchaczy i tym samym rozwinąć podejmowany przez siebie temat.
Na zakończenie konferencji miały miejsce oficjalne podziękowania dla organizatorów i uczestników, a wieczorem odbyła się uroczysta kolacja.